Roland TR-1000 in de test

Met de TR-1000 keert Roland na meer dan 40 jaar terug naar een drumcomputer met echte analoge klankbronnen. Toch is het geen heruitgave van de TR-808 of TR-909. Analoge circuits, ACB-modellen, FM- en VA-synthese, PCM-sounds en een uitgebreide sampler werken hier onder één gemeenschappelijk bedieningsconcept.

Het resultaat is Rolands meest geavanceerde ritmemachine tot nu toe. Met een prijs van bijna 2.700 euro richt de Roland TR-1000 zich echter duidelijk op producenten en live-performers die hun drumcomputer als centraal instrument inzetten. We hebben bekeken hoe goed de balans tussen de klassieke TR-workflow, diepgaand sounddesign en moderne productie slaagt. Daarbij is ook de uitgebreide systeemupdate naar versie 1.20 meegenomen.

Massieve behuizing, volwassen interface

Al bij het uitpakken is het duidelijk dat de TR-1000 niet bedoeld is als handzame groovebox voor in de rugzak. Het apparaat meet 486 × 311 × 125 mm en weegt 5,5 kg. Het aluminium oppervlak en de stalen behuizing maken een solide indruk, en de interne voeding bespaart je een externe stroomadapter. Actieve koeling is niet nodig, de machine werkt geruisloos.

De extra ruimte wordt nuttig benut. Tien track-faders, talrijke draaiknoppen, zes encoders onder het oled-display en de klassieke rij van 16 verlichte step-knoppen bieden aanzienlijk meer directe toegang dan menig compactere drumcomputer. De hoofdtelefoonuitgang bevindt zich goed bereikbaar aan de voorkant en beschikt over een eigen volumeregelaar.

Ondanks de vele bedieningselementen is de TR-1000 geen instrument dat volledig zonder menu's werkt. De klankbronnen, effecten en modulatiemogelijkheden zijn daarvoor simpelweg te uitgebreid. Veel detailparameters worden ingesteld via het display en de zes daaronder liggende encoders. Pagina wisselen, shift-functies en de selectie van verschillende modules horen daarom bij de workflow.

Na de eerste gewenningsperiode blijkt echter dat Roland de belangrijkste ingrepen zinvol over het oppervlak heeft verdeeld. Klankkeuze, tuning, decay, layer-menging, effecten, faderbewegingen en sequencer-acties blijven direct bereikbaar. Veelgebruikte parameters kunnen bovendien aan de draaiknoppen worden toegewezen. Eén knop kan hierbij als macro tot wel vier parameters tegelijk aansturen, elk met een individueel vastgelegd waardenbereik.

Echte analoge 808- en 909-circuits

Het grote thema van de TR-1000 zijn de 16 analoge klankbronnen die Roland heeft ontwikkeld op basis van geselecteerde circuits van de TR-808 en TR-909. Er zijn tien analoge 808- en zes analoge 909-instrumenten inbegrepen. Omdat het om fysieke circuits gaat, is elke analoge generator binnen een kit slechts één keer beschikbaar.

De analoge instrumenten hebben soms minder parameters dan hun digitale tegenhangers. Dat is geen nadeel, maar volgt hun circuitontwerp. Bij een analoge cowbell of rimshot is er logischerwijs weinig te bewerken, terwijl de ACB-varianten veel ingrijpender vervormd kunnen worden.

Bijzonder vruchtbaar is de analoge 808-kickdrum. De decay reikt tot een bereik waarin het geluid praktisch blijft staan en als lage bastoon kan worden gebruikt. Hiermee gaat de TR-1000 verder dan het gedrag van een historische TR-808. Samen met tuning, enveloppes, filters en sequencer-automatisering ontstaan snel kickdrum- en bas-hybriden.

Qua klank leveren de analoge stemmen precies dat wat je van dit deel van de machine verwacht. Transiënten komen direct over, lage drums hebben flink wat substantie en de niveaus reageren levendig op veranderingen. Doorslaggevend is echter minder een algemeen "analoog klinkt beter", maar eerder de keuze tussen twee verschillende gereedschappen. De analoge circuits leveren het directe basiskarakter, de digitale modellen bieden meer parameters en een groter bereik voor extreme ingrepen.

ACB, FM, VA, PCM en samples

Naast de analoge circuits biedt de TR-1000 een zeer breed digitaal klankpalet. Daartoe behoren 75 ACB-klanken, zeven FM-generatoren, virtueel-analoge oscillatoren en 340 PCM-instrumenten. Daarnaast zijn er 2.121 meegeleverde samples.

De vernieuwde ACB-modellen zijn niet alleen gebaseerd op bekende Roland-klassiekers. Vele beschikken over extra parameters waarmee ze ver buiten hun historische voorbeelden kunnen treden. Bij de 808- en 909-modellen variëren de mogelijkheden van fijne toonhoogtecontrole tot uitgebreide enveloppes en bewust instabiele of overstuurde klankvarianten. Ook andere Roland-machines zoals de TR-606 en CR-78 zijn digitaal aanwezig.

De FM-generatoren zijn uitermate geschikt voor metalige percussie, scherpe transiënten en ongewone drums. Met sinus, driehoek, zaagtand, supersaw en ruis zijn er bovendien VA-generatoren beschikbaar voor bassen, drones en extra layers.

PCM-instrumenten en samples worden door de TR-1000 apart behandeld. De interne PCM-sounds gebruiken geen user-sample-slots en hebben hun eigen klankparameters. De eigenlijke sample-generator is flexibeler en kan langere bestanden, loops en eigen opnames verwerken.

Vier layer-tracks en zes individuele sporen

De TR-1000 beschikt over tien hoofdtracks. De eerste vier daarvan zijn layer-tracks waarop elk twee klankbronnen tegelijk kunnen werken. In totaal kunnen daarmee tot wel 14 stemmen binnen een pattern worden gebruikt.

Op een layer-track kunnen bijvoorbeeld een analoge kickdrum en een PCM-attack of twee verschillend bewerkte loops worden gecombineerd. Beide lagen kunnen samen worden getriggerd en via de mix-regelaar worden gemengd. Alternatief kun je ze binnen hetzelfde spoor onafhankelijk van elkaar programmeren.

Filter en amp zijn voor beide lagen apart beschikbaar. Andere secties, waaronder compressor en track-effect, worden gedeeld. Het concept biedt desondanks veel speelruimte voor complexe drums zonder het overzicht van een tien-sporen-mixer te verliezen.

De vaste namen zoals BD, SD of LT dienen alleen voor orientatie. Elk spoor kan in principe elke andere geschikte klank bevatten. De machine dwingt je dus niet om een rimshot op het RS-spoor en een kickdrum op BD te zetten.

Sinds versie 1.20 kunnen de twee generatoren van een layer-track bovendien onafhankelijk in het stereobeeld worden geplaatst. Twee tegen elkaar in gepande samples of oscillatoren creëren daardoor brede lagen, hoewel ze organisatorisch binnen één spoor blijven.

Sampling is een volwaardig onderdeel van het concept

De TR-1000 bevat 64 GB intern geheugen. Daarvan is 46 GB beschikbaar voor eigen samples, opnames en bewerkingen. WAV, AIFF en MP3 worden geïmporteerd; daarnaast ondersteunt het systeem FLAC en M4A. Intern werkt de sampler met 48 kHz en 16 bit. Een enkele opname kan tot 16 minuten lang zijn.

Er wordt gesampled via de twee ingangen aan de achterzijde, de USB-audio-interface of via intern resampling. Als bron kunnen de volledige mix, geselecteerde sporen of individuele tracks dienen. De opname kan handmatig, via een drempelwaarde of synchroon aan de pattern-start worden geactiveerd. Dit maakt met name het interne resampling aangenaam ongecompliceerd.

Loops kunnen met BPM-synchronisatie, timestretching en onafhankelijke toonhoogteverandering worden aangepast aan een project. Voor verschillend materiaal staan meerdere stretch-algoritmen klaar. Sterke tijdverlengingen blijven hoorbaar, zoals bij vrijwel elke hardware-sampler. Het complexere ensemble-algoritme is bovendien beperkt tot twee gelijktijdige instanties binnen een pattern.

Samples kunnen in maximaal 16 segmenten worden verdeeld. De TR-1000 kan gelijkmatige secties of transiënten herkennen, waarna de snijpunten handmatig mogen worden gecorrigeerd. Elke slice heeft eigen instellingen voor toonhoogte en timestretching. Hiermee kan een afzonderlijk fragment drastisch worden verlengd of ontstemd, terwijl de rest van de loop onveranderd blijft.

De 16 step-knoppen dienen in de slice-modus om de segmenten direct te spelen. Wat nog mist, is een vrije "lazy-chop"-modus waarbij de snijpunten tijdens het afspelen live worden ingeklopt. Het aanwezige slicen is precies, maar vereist iets meer voorbereiding.

TR-sequencer zonder star raster

De sequencer behoudt Rolands klassieke TR-REC-invoer. Steps worden direct via de 16 knoppen gezet, alternatief kunnen instrumenten in real-time worden ingespeeld. De opname kan gekwantiseerd of vrij gebeuren.

Een pattern omvat acht variaties met telkens 16 steps en vier fills. Variaties kunnen worden gekoppeld. Voor langere arrangementen is er een song-modus, waarin patterns en variaties in een gedefinieerde volgorde worden afgespeeld en herhaald. Dit is vooral nuttig wanneer tijdens een optreden beide handen nodig zijn op een synthesizer, mixer of ander instrument.

Per step zijn velocity, probability, microtiming, substeps en cycle-condities beschikbaar. Een gebeurtenis kan bijvoorbeeld alleen in bepaalde pattern-doorgangen klinken. Automatiseringen kunnen live worden opgenomen of voor individuele steps worden gezet.

Bijzonder geslaagd zijn de timing-opties op spurniveau. Shuffle, startverschuiving, afspeelrichting, rotatie en track-lengte kunnen voor elk spoor afzonderlijk worden ingesteld. Een clap kan iets voor de beat worden geplaatst, terwijl de snare erachter ligt en een shaker zijn eigen shuffle krijgt. Zo ontstaan losse grooves zonder alle instrumenten uit hetzelfde raster te schuiven.

Verschillende track-snelheden biedt de TR-1000 niet. Polymetrische structuren zijn via afwijkende spurlengtes mogelijk, maar echte delers of vermenigvuldigers voor de afspeelsnelheid ontbreken.

Morph-slider, snapshots en performance-functies

De morph-slider behoort tot de meest opvallende nieuwe bedieningselementen. Hij kan tegelijkertijd meerdere draaiknopbewegingen op verschillende tracks uitvoeren. Daarbij kun je bepalen welke parameter in welke mate moet veranderen.

Hiermee stuurt de slider, afhankelijk van de programmering, een vloeiende overgang aan, opent hij meerdere filters, verlengt hij decays of ontwricht hij het pattern volledig. Per pattern kunnen maximaal 16 verschillende morph-toestanden worden voorbereid. De functie is daardoor veel meer dan een simpele crossfader tussen twee scènes.

Snapshots slaan voor elk spoor tot 16 combinaties van de toegewezen paneelparameters op. Via de step-knoppen worden deze toestanden direct opgeroepen. Zo wisselt een instrument met één druk op de knop van stemming, effectconfiguratie en klankkleur. Snapshots kunnen ook in de sequencer worden ingespeeld.

Een echte chromatische keyboard-modus ontbreekt helaas nog steeds. Toonreeksen kunnen worden gegenereerd via tuning-automatisering of overeenkomstig voorbereide snapshots, maar zijn minder comfortabel dan op een groovebox met toonladder-modus. De step-knoppen reageren bovendien niet op aanslaggevoeligheid. In plaats daarvan is er een modus met 16 vastgelegde velocity-waarden beschikbaar.

Voor live-gebruik zijn er mutes, rolls en step loop. Mocht een spontane bewerking mislukken, dan kunnen instrument, kit of pattern uit de opgeslagen toestand opnieuw worden geladen. Dat haalt wat risico uit ingrijpende aanpassingen tijdens een optreden.

Effecten en analoge klankvorming

Elk spoor beschikt over een uitgebreide signaalketen. Na de betreffende klankbron volgen een multimode-filter of vierbands-EQ, versterker- of transiëntbewerking, compressor, LFO en track-effect. Reverb en delay werken als send-effecten. Daarbij komen digitale master-effecten en een analoge effectsectie.

Het analoge bereik combineert een state-variable-filter met een drive-circuit. Filter en drive kunnen afzonderlijk of samen worden gebruikt. De drive is zeer geschikt om een cleane mix compacter en krachtiger te maken. Het filter brengt daarentegen ook een zekere eigen ruis met zich mee. Wie de klank schoon wil houden, routert de betreffende sporen simpelweg langs de anologe sectie.

Ook digitaal sounddesign is ruim aanwezig. Crusher, saturator, isolator, frequency shifter, ringmodulator, chorus, phaser en verschillende delays behoren tot de selectie. Via interne sidechaining kunnen sporen worden verlaagd aan de hand van de triggers van een ander spoor. Het volume van het trigger-track speelt daarbij geen rol, zodat ook stomme triggers als stuursignaal kunnen dienen.

Wat versie 1.20 toevoegt

De systeemupdate naar versie 1.20 is aanzienlijk uitgebreider dan enkel een correctie van fouten. Vier nieuwe master-effecten verruimen vooral de mogelijkheden voor lo-fi-klankgeving en live-manipulatie:

• SP-303 Vinyl Sim
• SP-404 Vinyl Sim
• Cassette Sim
• DJFX Delay

De SP-303 Vinyl Sim combineert omgevingsruis, wow-and-flutter en een sterk kleurende compressie. Vooral bij sample-chops en gelaagde drums trekt het de mix hoorbaar samen. De SP-404 Vinyl Sim concentreert zich sterker op de frequentierespons van een platenspelersweergave en is goed te doseren via de morph-slider.

Cassette Sim biedt parameters voor tonaliteit, bandleeftijd, ruis, drive en wow & flutter. DJFX Delay breidt de bekende SP-DJFX-aanpak uit met delay-staarten die na het loslaten doorlopen. Hierdoor klinken stutter en abrupte loop-ingrepen minder afgekapt.

Nog belangrijker zijn de nieuwe LFO-modi. De LFO kan bij elke noot opnieuw starten, slechts één volledige cyclus of halve cyclus doorlopen en vervolgens op de eindwaarde blijven staan. Met een vrij instelbare startfase gedraagt het zich daardoor deels als een extra envelope. Sample & Hold genereert stapsgewijze modulaties die indien gewenst bij elke sequencer-step opnieuw kunnen worden afgetast.

Versie 1.20 brengt bovendien twee nieuwe ACB-generatoren genaamd 808 Bass Line en 909 Bass Line. Beide zijn voor tonaal gespeelde bassen en bassequenties voorbereid, starten zuiver gestemd op C en beschikken over flink uitgebreide decay-bereiken. De 808-variant biedt een Excite- en de 909-versie een Drive-parameter.

Overige verbeteringen betreffen gain-staging, een hoger volume voor de USB-audiostream, snelle aan/uit-schakelaars voor track-effecten en een MIDI-modus met een eigen kanaal per spoor. Sample-slices kunnen hiermee via chromatische MIDI-noten extern worden aangestuurd. De update breidt de machine op belangrijke punten uit en laat zien dat Roland de TR-1000 daadwerkelijk als een uitbreidbaar platform beschouwt.

Aansluitingen voor studio, modulair systeem en podium

Aan de achterzijde wordt duidelijk hoe serieus Roland de inzet in grotere opstellingen neemt. Naast de stereo-mix-uitgang is er een aparte stereo-uitgang voor de analoge effectsectie. Tien extra bussen dienen naar keuze als individuele uitgangen of analoge trigger-uitgangen.

Daarnaast zijn er een aparte trigger-in- en uitgang, filter-CV-ingang, clock-uitgang en een dubbele mono- of stereo-audio-ingang. Externe signalen kunnen worden gesampled of door de effecten van de TR-1000 worden gestuurd.

MIDI In, Out en Thru zijn eveneens aanwezig. De uitgangen ondersteunen DIN Sync en leggen daarmee een verbinding met oudere Roland-machines. De pedaalaansluiting kan met een voetschakelaar of expressiepedaal worden gebruikt. Start en stop evenals toegewezen paneelparameters kunnen daardoor zonder vrije handen worden bestuurd.

USB-C verzendt MIDI en meerkanaals-audio naar de computer. Via USB-A kunnen geheugensticks of compatibele MIDI-controllers worden aangesloten. Samples, projecten en back-ups kunnen hiermee worden geïmporteerd of geëxporteerd.

De jack-uitgangen werken asymmetrisch. Bovendien vereist de USB-verbinding met de computer een driver en functioneert deze niet als een universele Class-Compliant-interface. Een directe digitale verbinding met smartphone of tablet is daarmee niet voorzien.

De TR-1000 app als grote detailweergave

De gratis TR-1000 software beeldt parameters, instrumenten, mixer en kits af op een groter scherm. Wijzigingen aan de hardware verschijnen direct in de app en vice versa. Ook samples kunnen worden beheerd, bijgesneden en tussen computer en drumcomputer worden overgedragen.

Tijdens het wennen is de software bijzonder nuttig omdat deze de uitgebreide structuur van generator, filter, versterker, compressor, LFO en effecten overzichtelijk weergeeft. Wie de machine kent en eigen knoptoewijzingen heeft voorbereid, kan daarna grotendeels bij de hardware blijven.

De app is dus geen dwang, maar een nuttige aanvulling. Na de update naar systeemversie 1.20 dient ook de actuele versie van de software via de Roland Cloud Manager te worden geïnstalleerd.

Waar de TR-1000 grenzen stelt

De prijs is het meest voor de hand liggende struikelblok. Voor bijna 2.700 euro concurreert de TR-1000 niet alleen met andere drumcomputers, maar ook met complete productiesystemen. MPC en Maschine bieden bijvoorbeeld bredere functies voor melodieën, akkoorden en arrangementen. Daarvoor werken ze wel sterker scherm- en softwaregeoriënteerd.

Ook omvang en gewicht zijn niet te onderschatten. De TR-1000 vereist in de studio een vaste plek en voor transport een passende case. Het is geen "tussendoor-groovebox" die nog even in de tas past.

Ondanks de grote functionele omvang blijven de sporen monofoon. Melodieën zijn via samples, VA-generatoren, tuning-automatisering en snapshots mogelijk, maar vormen niet het zwaartepunt van het instrument. Een chromatische speelmodus, verschillende sequencer-snelheden per spoor en een spontane lazy-chop-modus zouden dit gebied verbeteren.

De bediening is directer dan bij veel vergelijkbaar diepgaande machines, maar niet in elke situatie eenvoudig. Wie alle generatorparameters, routings en modulatiedoelen wil benutten, moet zich verdiepen in display-pagina's en shift-functies. De goede aanwezigheid van knoppen loont vooral nadat de eigen kits en macro's zijn voorbereid.

Conclusie over de Roland TR-1000

De Roland TR-1000 is geen luxueus uitgeruste TR-8S en ook geen herboren TR-909. Het eigenlijke concept is om echte analoge Roland-circuits, diep bewerkbare digitale klankbronnen en een moderne sampler in één bespeelbaar instrument samen te brengen.

Bijzonder overtuigend is hoe goed de verschillende klankbronnen gecombineerd kunnen worden. Een analoge kickdrum kan met een sample of FM-transiënt op hetzelfde spoor worden gestapeld. Daarna volgen filter, envelope, compressor, modulatie en effecten, voordat de klank via digitale of analoge masterbewerking naar buiten gaat. Ondanks deze diepgang blijft de klassieke step-sequencer altijd binnen handbereik.

Versie 1.20 waardeert de machine met de vinyl- en cassette-effecten, de uitgebreide LFO's, nieuwe Bass-Line-generatoren en de verbeterde MIDI-werking nog eens merkbaar op. Dit zijn functies die tijdens het programmeren en performen daadwerkelijk een verschil maken.

Sterke punten

• Analoge 808- en 909-circuits met een eigenzinnig karakter
• Zeer grote selectie aan digitale klankbronnen
• Vier flexibele layer-tracks
• Uitgebreide stereo-sampler met slicing en timestretching
• Nauwkeurige sequencer met microtiming, probability en individuele track-instellingen
• Veel direct bereikbare bedieningselementen
• Morph-slider en snapshots voor live-performances
• Analoge en digitale effectsecties
• Uitgebreide audio-, MIDI-, CV- en trigger-aansluitingen
• Versie 1.20 met sterke functionele uitbreidingen
• Solide metalen behuizing en interne voeding

Zwakke punten

• Hoge prijs
• Groot en met 5,5 kg relatief zwaar
• Geen aanslaggevoelige step-knoppen
• Geen directe chromatische of toonladder-modus
• Sporen werken monofoon
• Geen verschillende sequencer-snelheden per spoor
• USB-audio vereist een driver
• Uitgangen enkel asymmetrisch
• Diepere bewerkingen vereisen nog steeds menu's

Voor wie is de TR-1000 geschikt?

De TR-1000 past bij producenten, sounddesigners en live-performers die het ritmegedeelte van hun setup grotendeels met één enkel apparaat willen afdekken. Hij is bijzonder sterk in elektronische muziek, bij complexe drum-layers, uitgebreide pattern-modulatie en de verbinding met modulaire systemen of oudere DIN-Sync-apparatuur.

Wie hoofdzakelijk op zoek is naar een ongecompliceerde 808/909-emulatie, vindt in een TR-8S of kleinere drumcomputer een beduidend goedkopere oplossing. Voor volledige songs met akkoorden, polyfone melodieën en lineair arrangement is een MPC of vergelijkbaar workstation breder opgesteld.

Als hoogwaardige, compromisloos uitgeruste ritmemachine bezit de TR-1000 daarentegen een heel duidelijk profiel. Hij beloont een grondige inwerkperiode met een buitengewoon directe toegang tot analoge drums, digitale synthese, samples en sequencing.